معرفی اسلام و فرهنگ پارسی، سید علی همدانی و شاهان تاجیک در کشمیر

به قلم: ع. ح. آخوندزاده

برگردان از: صبور رحیل



چنانچه روشن است، اسلام برای اولین بار توسط شاه میر از سلسله حکمرانان تاجیک که ریشه در سوات داشتند، به کشمیر برده شد. سلطنت کشمیر چنان نیرومند گردید که در دوران ده سال پس از بنیانگذاری اش، سلطنت سوات را که آفریننده آن بود،‌به یک ولایت زیر اداره خویش تبدیل کرد که به نام سرکار پکلی (پکلی سرکار) یاد می شد.

اندرین میان پیر و دانشمند معروف پارسی همدانی- حضرت امیر کبیر میر سید علی همدانی وسیله اساسی بردن اسلام و فرهنگ پارسی به کشمیر شد. او زیر حمایت سلطان گبری سوات کار می کرد و زندگی اش را در سفر میان تاجیکستان (امروزی) و کشمیر به سر برد. او از تاجیکستان (آسیای میانه)‌دسته هایی از پیشه وران را به کشمیر برد و در آنجا رهایش‌پذیر ساخت. در میان چیزهایی که این پیشه وران با خود به کشمیر برده و به فرهنگ آنجا افزودند،‌ «وازوان» است. وازوان خوان غذاییست که دارای تا ۸۰ نوبت غذاست که یکه یکه روی خوان می آید و با پلو صرف می گردد. این غذا متشکل از اعضا و بخشهای مختلف گوسفند است‌‌ٰ؛‌ مانند: مغز، جگر، گرده، دنبه وغیره  همراه با مرغ باب که به گونه غذای جداگانه پخته می شود. کبابهای مختلف نیز از همین گوشت ساخته می شده است. از میان لباسها، آنچه تاجیکان به کشمیر بردند، «پیران» (که همان پیراهن فارسی است) و همچنان شالهای «شاهتوش» است که شهرت جهانی داشته و از پشم بسیار نفیسی ساخته می شود. این شالها تنها در کشمیر یافت می شود و هنوزهم هرکدامش ملیونها روپیه ارزش دارد. به همین ترتیب، شبکه کاری روی چوب و کندنکاری و خرادی چوب چهارمغز که حالا کشمیر شهرت آن را دارد،‌ زادۀ معرفی فرهنگ تاجیک در کشمیر است. محصولات زینتی نقره‌یی و ساختن زیورآلات و ساختن اشیا از خمیره کاغذ از همین مقوله است. کشت زعفران که امروز کشمیر به خاطر تولیداتش شهرت جهانی یافته است، یکی از أقلام دیگر فرهنگ تاجیک بود که به کشمیر برده شد. افزون برآن،‌ موسیقی در کشمیر نیز زیر تاثیر موسیقی تاجیک و پارسی قرار گرفت. زبان نخبگان در کشمیر پارسی بود. هندوهایی که به دین اسلام برگشته بودند، زمانی که هندو بودند صبحگاهان آهنگهای نیایشی هندو را می سرودند که «بهجن» نام داشت. این تازه‌مسلمان‌شده‌ها می خواستند که این آهنگها را ادامه بدهند. ازینرو سید علی همدانی کتابی برای آنها نوشت به نام «اوراد فتیحه» که دارای گزینه هایی (با اعتقادات اسلامی) از ذکرها و دعاها بود و کشمیریها هنوزهم صبحگاهان آنرا می خوانند.

میر سید علی همدانی به پخش و نشر دین اسلام و فرهنگ پارسی در قلمرو سلطنت شاه میر کشمیر تا زمان مرگش در ۱۳۸۶ میلادی ادامه داد. او همیشه در سفر بود و برای وقت زیاد در کشمیر نمی ماند. او مسیر هرات تا بدخشان را از راه بلخ می پیمود و سپس به راه قدیم کنر به باجور و سوات می آمد و با گذشتن از سند از مقام پیرپنجال به کشمیر وارد می شد. او همچنان به ولینعمتانش- سلاطین سوات،‌نامه می نوشت. در پایان، از شیوه و رفتار آنها رنجید. او در مسیر خود به سوی بلخ در باجور و نزدیک به قلعه والی سواتی باجور، ملک خضر علی گبری فوت کرد،‌ اما مطابق وصیتش جسدش را حواریون و مریدانش به منطقه ختلان در تاجیکستان امروز برده و در آنجا در یک آرامگاه معروف به خاک سپردند.

پینوشتها:

1- وازوان شکل پیشرفته مهمانیهای گوسفندکشی در میان تاجیکان است. از جگر گرفته تا گرده،‌مغز،‌ججق (دنبه)، شوربا تا میوه فصل و روی دسترخوان در مهمانیهای فصل گوسفندکشی صرف می شود. روشن است که وقتی این رسم به دربار و بازار می رود و با پشتوانه ثروت و صنعت همراه می شود، ‌شمار أقلام این خوان بیشتر می شود. در یوتیوب نمایش این غذا در کشمیر را عملا می توانید بنگرید. تارنمای نمایش این غذا در یوتیوب را در اولین پیام می گذارم. ‌

2- پیران همان پیراهن پارسی است که عموما کشمیریها می پوشند. گاهی این پیراهن خامکدوزی نیز می باشد. در پیامهای بعدی عکسهای پیران را نیز خواهم گذاشت.

پایان برگردان،‌

میدان هوایی پورتلند اورگن- به سان هوزه کلیورنیا

چهاردهم حوت- ۱۳۹۶

پنجم مارچ ۲۰۱۸


/ 0 نظر / 337 بازدید